Kamer schrikt van noodkreet ambtenaren

Kamerleden zijn geschrokken van de signalen van ambtenaren dat de zorg aan inwoners er sinds de decentralisaties niet beter op is geworden. De verwachte budgetproblemen voor komend jaar stemmen de Kamer somber. CDA, SP en GroenLinks willen dat gemeenten meer geld krijgen de Wmo. Verantwoordelijk staatssecretaris Martin van Rijn (VWS) moet vaker de regie nemen, vindt een aantal fracties..

Zij stellen dit in reactie op de uitkomsten van onderzoek onder ambtenaren dat op verzoek van Binnenlands Bestuur is uitgevoerd door I&O Research. Ambtenaren vinden dat vooral de zorg voor burgers sinds de invoering van de Wmo 2015 er niet beter op is geworden. De ontoereikende budgetten voor de jeugdzorg en de Wmo zijn volgens ambtenaren de belangrijkste knelpunten voor 2016.


Pijnpunten

‘Dit onderzoek legt de pijnpunten van de decentralisaties bloot’, vindt D66-Kamerlid Vera Bergkamp. ‘Elk signaal dat de zorg tekort schiet is er een te veel. Dit is al de zoveelste waarschuwing dat het beleid van dit kabinet de verkeerde kant opgaat’, stelt SP-Kamerlid Henk van Gerven. ‘De onderzoeksuitkomsten liggen in lijn met waarschuwingen van onder meer de Kinderombudsman. Verontrustend dat de ambtenaren het zelf ook zeggen’, vindt Mona Keijzer (CDA). ‘Wethouders krijgen te weinig beleidsruimte en het tempo van decentralisaties is te hoog is. Ook ambtenaren maken zich daar zorgen over’, ziet Linda Voortman (GroenLinks). De PvdA ekent dat nog niet alles gaat ‘zoals we dat graag willen. Dat blijkt ook uit dit onderzoek onder betrokken ambtenaren’, aldus Otwin van Dijk en Loes Ypma. ‘Ik kan me goed voorstellen dat ambtenaren nog worstelen met hun nieuwe rol en verantwoordelijkheden. Dat leidt tot onzekerheid,’ stelt Brigitte van den Burg (VVD).


Slechtere zorg

De door ambtenaren aangegeven knelpunten zijn zorgelijk en herkenbaar, stellen diverse Kamerleden. ‘Ik zie dat wethouders en ambtenaren er alles aan doen om de zorg goed te regelen, om mensen met een beperking een goede dagbesteding of beschut werk te bieden. Maar zij worden daar behoorlijk in belemmerd’, constateert Voortman. ‘De SP wordt overspoeld met berichten dat de zorg er niet beter op is geworden. Veel mensen hebben door de bezuinigingen (een deel van) hun zorg verloren, of zien van noodzakelijke zorg af, omdat de toegang tot de zorg onbetaalbaar wordt onder het beleid van dit kabinet. Het is onacceptabel dat de verschillen per gemeenten zo groot zijn in de zorg die mensen krijgen’, stelt Van Gerven.

Complexe operatie

‘De doelstellingen van de decentralisaties waren om zorg dichterbij huis te krijgen en meer maatwerk en keuze vrijheid te bieden. De transitie is een complexe operatie die ook om tijd vraagt. Het is goed als ambtenaren dit signaal afgeven. We zijn er inderdaad nog niet. We zitten nog midden in de transitie. Het draait nog te veel om systemen in plaats van mensen’, aldus Bergkamp. ‘Er zijn zeker zaken die goed gaan, maar te veel - soms zelf simpele dingen - gaan mis. Ik vind het stuitend dat kwetsbare mensen hun gelijk via de rechter moet halen terwijl niet alleen de wet maar ook de oorspronkelijke bedoeling maatwerk was’, vindt Keijzer. ‘Dan bestaat het niet dat een gemeente bijvoorbeeld in een aanbesteding het pgb afschaft of botweg iedereen op 1,5 uur huishoudelijke zorg gezet wordt. Daarnaast is de toegang tot jeugdzorg een steeds groter probleem.’


Extra geld Wmo

Om het tij te keren vinden CDA, GroenLinks en de SP dat er meer geld naar gemeenten moet. Het CDA heeft tijdens de begrotingsbehandeling van VWS deze week, voorgesteld 300 miljoen euro extra uit te trekken voor de uitvoering van de Wmo. Ook het geld dat is vrijgemaakt voor de Huishoudelijke Hulp Toeslag (HHT) moet aan het Wmo-budget worden toegevoegd. ‘Het kabinet moet de bezuinigingen terugdraaien en gemeenten meer middelen beschikbaar stellen; te beginnen bij de huishoudelijke zorg’, vindt Voortman. De SP sluit zich daarbij aan, maar daarnaast moet er volgens Van Gerven ‘per direct worden ingegrepen om de rechtsongelijkheid en willekeur onder gemeenten aan te pakken.’

Verdeelmodellen

D66 houdt de herverdelingsmodellen nauwlettend in de gaten. Bergkamp: ‘We zullen op basis van de feitelijke informatie ook steeds bekijken waar bijsturing nodig is. Het mag er absoluut niet toe leiden dat er wachtlijsten of zorgstops ontstaan.’ Een aantal fracties vindt dat Van Rijn nu echt de regie moet pakken, zoals CDA, D66 en SP. ‘Van Rijn heeft gemeenten opgezadeld met veel zorgtaken en te weinig budget en vervolgens zegt hij, het is aan de gemeente zelf om het op te lossen. Dit wegkijk- en doorschuifbeleid moet nu afgelopen zijn’, vindt Van Gerven. ‘Als stelselverantwoordelijke moet Van Rijn vaker de regie nemen daar waar het niet goed gaat en gemeenten ondersteunen bij deze enorme operatie’, vindt Bergkamp.


Overgangsjaar

‘We moeten onszelf niet in de put praten’, stelt Bergkamp, ‘maar we zijn er zeker nog niet. Er zijn problemen in de uitvoering. Dit onderzoek geeft ons inzicht in lokale knelpunten, en ik herken het signaal dat we ons in een overgangsjaar bevinden.’ Ook de VVD houdt de moed er in. Van den Burg: ‘Maatwerk willen is één ding, de realisatie daarvan kost tijd, inzet en geduld. Ik vertrouw er op dat gemeenten er hard aan gaan werken om de tevredenheid van hun inwoners de komende jaren te laten groeien.’ ‘Gemeenten en cliënten willen net als de PvdA dat de zorg voor mensen meer in de buurt en met minder bureaucratie wordt georganiseerd. Als voormalig wethouders weten wij dat bij eerdere decentralisaties de start vooral uit regeldingen bestaat. Daarna ontstaat ruimte voor vernieuwing. Het onderzoek laat zien dat die slag nog gemaakt moet worden. Daar moeten we nu gezamenlijk onze schouders onder zetten’, vinden Van Dijk en Ypma. Gemeenten moeten werk maken van de 'explosief gestegen bureaucratie', vindt Keijzer. 'Het zijn juist de ambtenaren die daar wat aan kunnen doen. Stem met de buurgemeenten de adminstratieve eisen af. Dat helpt zorginstellingen gigantisch. Hierdoor hoeven ze geen extra boekhouder in te huren maar kunnen ze extra zorg inhuren.'

Bron: Binnenlands Bestuur